Nếu một ngày nào đó bạn đi ngang qua một ngôi đền cổ ở Kyoto hay nhìn lên mái của một tòa thành Nhật Bản, có lẽ bạn sẽ tự hỏi một điều khá kỳ lạ.
Tại sao người Nhật lại đặt một khuôn mặt dữ tợn trên nơi cao nhất của ngôi nhà? Đó không phải là hình ảnh của một vị thần. Cũng không phải biểu tượng của quyền lực. Mà là một khuôn mặt quỷ. Thoạt nghe có vẻ mâu thuẫn.
Con người luôn muốn loại bỏ những điều đáng sợ khỏi cuộc sống của mình. Thế nhưng người Nhật lại đưa chính hình ảnh đáng sợ ấy lên vị trí trang trọng nhất của ngôi nhà. Đằng sau điều tưởng chừng nghịch lý đó là một cách nhìn rất đặc biệt về cuộc sống.
Có những thứ không thể xóa bỏ
Nhiều nền văn hóa xây dựng hình ảnh thiên đường bằng ánh sáng, hoa lá và những điều tốt đẹp. Người Nhật thì khác. Trong văn hóa truyền thống Nhật Bản, họ không tin rằng thế giới chỉ tồn tại những điều tốt lành. Bão tố luôn xuất hiện. Động đất luôn có thể xảy ra.
Hỏa hoạn từng thiêu rụi cả những thành phố bằng gỗ. Dịch bệnh, mất mùa và chiến tranh cũng từng là một phần của lịch sử. Người Nhật hiểu rằng không ai có thể loại bỏ hoàn toàn những điều bất trắc khỏi cuộc sống. Thay vì phủ nhận chúng, họ học cách đối diện với chúng. Có lẽ vì thế mà hình tượng quỷ không hoàn toàn mang ý nghĩa tiêu cực như nhiều người vẫn nghĩ. Quỷ tồn tại. Nhưng không nhất thiết phải là kẻ thù.
Muốn chế ngự nỗi sợ, phải nhìn thẳng vào nó
Onigawara xuất hiện trên mái nhà từ nhiều thế kỷ trước. Tên gọi có nghĩa đơn giản là “ngói quỷ”. Nhưng bản chất của nó lại không phải để tượng trưng cho cái ác. Ngược lại. Người Nhật dùng hình ảnh đáng sợ để chống lại những điều đáng sợ hơn.
Đó là một tư duy rất thú vị. Một chiến binh mạnh nhất thường không phải người chạy trốn khỏi nỗi sợ mà là người dám đối mặt với nó. Một ngôi nhà cũng vậy. Thay vì cầu mong tai họa không xuất hiện, họ đặt một biểu tượng đủ mạnh để đứng ở đó, đối diện với mọi điều bất trắc thay cho gia đình. Onigawara giống như người lính canh đầu tiên của ngôi nhà. Nó nhìn về phía chân trời. Đón gió. Đón mưa. Đón mọi biến động trước khi chúng chạm tới cuộc sống bên dưới mái ngói.
Mái nhà là nơi gửi gắm niềm tin
Ngày nay chúng ta thường xem mái nhà là một bộ phận kỹ thuật. Nhưng với người Nhật cổ đại, mái nhà còn mang ý nghĩa tinh thần rất lớn. Đó là nơi che chở gia đình. Nơi chứng kiến nhiều thế hệ cùng sinh sống. Nơi lưu giữ ký ức của cả một dòng họ. Vì thế mái nhà không đơn thuần là kết cấu xây dựng.
Nó là ranh giới giữa sự an toàn bên trong và thế giới rộng lớn bên ngoài. Khi đặt Onigawara lên đỉnh mái, người Nhật đang gửi gắm một lời cầu nguyện thầm lặng. Không phải cầu cho giàu sang. Không phải cầu cho quyền lực. Mà cầu cho sự bình an. Đó luôn là mong ước lớn nhất của những người sống trong một đất nước thường xuyên phải đối mặt với thiên tai.
Điều thú vị nằm ở vị trí của Onigawara
Onigawara luôn xuất hiện ở điểm cao nhất. Điều này không phải ngẫu nhiên. Trong tư duy kiến trúc phương Đông, vị trí càng cao càng mang ý nghĩa quan trọng. Đó là nơi đầu tiên đón ánh nắng mặt trời. Là nơi đầu tiên hứng chịu gió bão. Là nơi gần bầu trời nhất. Người Nhật không đặt khuôn mặt quỷ ở cổng nhà. Không đặt trước cửa. Không đặt trong sân. Họ đưa nó lên nơi cao nhất.
Giống như trao cho nó trách nhiệm lớn nhất. Từ góc nhìn biểu tượng, điều này cho thấy người Nhật luôn tin rằng việc bảo vệ gia đình bắt đầu từ phần cao nhất của ngôi nhà. Từ mái nhà. Từ nơi che chở tất cả những người bên dưới.
Một dân tộc sống cùng thiên nhiên
Nếu nhìn kỹ lịch sử Nhật Bản, bạn sẽ nhận ra một điều. Đây là quốc gia luôn phải sống cùng sự bất ổn của thiên nhiên. Động đất. Sóng thần. Núi lửa. Bão lớn. Không một thế hệ nào có thể hoàn toàn tránh khỏi những thử thách đó.
Chính hoàn cảnh ấy đã hình thành nên triết lý sống rất đặc biệt. Người Nhật không cố gắng kiểm soát mọi thứ. Họ học cách chuẩn bị cho điều tồi tệ nhất trong khi vẫn trân trọng những gì đang có. Onigawara phản ánh chính tinh thần đó. Nó không ngăn được bão. Không thể chặn động đất. Nhưng nó tượng trưng cho khát vọng bảo vệ ngôi nhà trước mọi biến cố. Đôi khi giá trị của một biểu tượng không nằm ở việc nó làm được gì, mà nằm ở niềm tin mà nó mang lại.
Ngày nay người Nhật còn tin vào Onigawara không?
Có thể nhiều người hiện đại không còn tin vào tà ma như tổ tiên họ từng tin. Nhưng Onigawara vẫn tồn tại. Điều đó cho thấy giá trị của nó đã vượt ra ngoài phạm vi tín ngưỡng. Nó trở thành một phần của bản sắc. Một phần của ký ức kiến trúc Nhật Bản.Giống như hoa anh đào không chỉ là một loài hoa.Kimono không chỉ là quần áo.Hay trà đạo không chỉ là uống trà. Onigawara cũng không đơn giản là một viên ngói. Nó là câu chuyện về cách người Nhật nhìn nhận cuộc sống. Một dân tộc hiểu rằng bóng tối luôn tồn tại, nhưng thay vì né tránh, họ lựa chọn đối mặt với nó bằng sự bình tĩnh và lòng kiên cường. Có lẽ vì vậy mà suốt hàng trăm năm qua, những khuôn mặt quỷ ấy vẫn âm thầm đứng trên mái nhà Nhật Bản. Không phải để đe dọa ai. Mà để nhắc nhở rằng sự bình an luôn cần được gìn giữ.
