Với ngành sản xuất ngói, đất sét không chỉ là nguyên liệu để tạo hình. Thành phần khoáng chất, độ ẩm, khả năng co ngót và độ ổn định của đất đều có thể ảnh hưởng đến kích thước, hình dạng và chất lượng viên ngói sau khi nung. Đó là lý do việc lựa chọn và kiểm soát nguyên liệu đầu vào luôn là một trong những yếu tố quan trọng đối với Eishiro
Đất sét ảnh hưởng như thế nào đến một viên ngói?
Đất sét khi chưa qua xử lý là một vật liệu tự nhiên có tính biến động rất lớn. Đất khai thác từ những khu vực khác nhau có thể có thành phần khoáng chất, độ ẩm và đặc tính co ngót khác nhau.
Trong quá trình tạo ra viên ngói, đất phải trải qua nhiều thay đổi về trạng thái. Từ nguyên liệu ban đầu, đất được tạo hình, làm khô rồi nung ở nhiệt độ cao.
Nếu đặc tính của nguyên liệu không ổn định, sự thay đổi kích thước trong quá trình sấy và nung cũng khó kiểm soát.Đối với ngói lợp mái, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.
Một viên ngói không chỉ cần đẹp mà còn phải có hình dạng và kích thước ổn định để khi lợp, các viên có thể liên kết với nhau một cách chính xác. Vì vậy, chất lượng của viên ngói được quyết định một phần rất lớn từ chính nguyên liệu ban đầu.
Eishiro kiểm soát nguyên liệu đất sét như thế nào?
Theo thông tin từ Eishiro, việc kiểm soát nguyên liệu không đơn giản là lựa chọn một loại đất rồi đưa thẳng vào sản xuất.Eishiro cùng các đơn vị liên quan đã nghiên cứu phương pháp phối trộn nhiều nguồn nguyên liệu nhằm kiểm soát đặc tính của đất trước khi tạo hình.
Trong đó có các nguồn đất sét từ những khu vực nổi tiếng về nghề gốm và sản xuất vật liệu đất nung của Nhật Bản như Mikawa, Seto và Nagakute.
Mục tiêu của việc phối trộn không phải tạo ra một loại đất “đặc biệt” theo nghĩa đơn giản, mà quan trọng hơn là kiểm soát sự ổn định của nguyên liệu.Khi đặc tính nguyên liệu được kiểm soát tốt hơn, quá trình tạo hình và nung cũng có điều kiện để duy trì độ ổn định cao hơn.
Vì sao Eishiro phải nghiên cứu độ co ngót của đất?
Đây là một trong những vấn đề quan trọng nhưng người sử dụng thường không nhìn thấy.
Đất sét sẽ thay đổi kích thước khi mất nước và tiếp tục biến đổi trong quá trình nung. Mức độ co ngót nếu không được kiểm soát có thể ảnh hưởng đến kích thước và hình dạng của sản phẩm.
Theo thông tin được công bố về quá trình nghiên cứu nguyên liệu, Yamafusa đã thành lập phòng thí nghiệm từ năm 1971 để đo lường và theo dõi dữ liệu co ngót của các loại đất sét, từ đó nghiên cứu tỷ lệ phối trộn phù hợp.
Điểm đáng chú ý ở đây không phải là một loại đất cụ thể, mà là khả năng kiểm soát tính ổn định của nguyên liệu trước khi đưa vào sản xuất.
Đây cũng là một trong những khác biệt giữa việc chỉ sử dụng đất sét như một nguyên liệu tự nhiên và việc biến nó thành nguyên liệu có tính ổn định cho sản xuất ngói.
Loại bỏ không khí trong đất để làm gì?
Sau khi phối trộn, nguyên liệu còn phải được xử lý để hạn chế lượng không khí tồn tại bên trong khối đất.Điều này giúp vật liệu đạt trạng thái đồng nhất và có mật độ phù hợp trước khi bước vào công đoạn tạo hình.
Đối với một sản phẩm được sản xuất hàng loạt nhưng vẫn yêu cầu độ chính xác về kích thước và hình dạng, việc kiểm soát nguyên liệu ở giai đoạn này rất quan trọng.Người sử dụng sau khi mái hoàn thiện gần như không thể nhìn thấy công đoạn đó.Nhưng chính những công đoạn nằm phía sau viên ngói lại quyết định phần nào chất lượng mà người dùng nhận được.
Sự kết hợp giữa Jituchi và Yamatuchi
Hiện nay, hỗn hợp đất sét dùng để sản xuất ngói nhật bản Eishiro được phối trộn từ nhiều nguồn nguyên liệu nổi tiếng tại Nhật Bản.Khoảng 25% là đất sét Mikawa, thường được gọi là Jituchi – loại đất nổi tiếng với độ dẻo cao và khả năng tạo hình ổn định.
Khoảng 40% là đất sét đến từ vùng Seto và Nagakute, được biết đến với tên gọi Yamatuchi – khu vực từ lâu đã nổi tiếng là cái nôi của ngành gốm sứ Nhật Bản nhờ nguồn khoáng chất chất lượng cao.
Việc kết hợp các loại đất này không chỉ tạo nên hỗn hợp có tính ổn định vượt trội mà còn mang lại cấu trúc vật liệu đặc chắc sau khi nung. Đây chính là nền tảng giúp ngói nhật bản Eishiro đạt khả năng chịu lực cao, chống nứt vỡ hiệu quả và duy trì độ bền trong nhiều thập kỷ.
Từ đất sét đến một viên ngói có độ ổn định cao
Có thể hình dung quá trình này theo một chuỗi đơn giản:Nguyên liệu ổn định → phối trộn và kiểm soát → tạo hình chính xác → sấy → nung → kiểm tra → thành phẩm.Trong đó, mỗi công đoạn đều liên quan đến công đoạn phía trước.
Nếu nguyên liệu không ổn định, việc kiểm soát các bước phía sau sẽ khó khăn hơn. Ngược lại, khi nguyên liệu được kiểm soát tốt, nhà sản xuất có cơ sở để duy trì sự đồng đều của sản phẩm trong quá trình sản xuất.Đó là lý do không nên đánh giá một viên ngói chỉ bằng những gì nhìn thấy trên bề mặt.Màu sắc, lớp men và hình dáng là những yếu tố dễ nhận biết. Nhưng phía dưới những yếu tố đó là cả một quá trình kiểm soát nguyên liệu và sản xuất.
Đất sét và chất lượng ngói Eishiro
Không thể nói rằng chỉ riêng đất sét quyết định toàn bộ chất lượng của một viên ngói.Một sản phẩm hoàn chỉnh còn phụ thuộc vào thiết kế viên ngói, công nghệ tạo hình, quá trình sấy, nung, xử lý bề mặt, kiểm tra chất lượng và nhiều yếu tố khác.
Tuy nhiên, nguyên liệu đầu vào vẫn là một mắt xích quan trọng.Nếu ví quá trình sản xuất ngói như xây dựng một hệ thống, đất sét chính là điểm bắt đầu. Một nguyên liệu có tính ổn định sẽ tạo điều kiện để các công đoạn phía sau được kiểm soát tốt hơn.
Đây cũng là lý do Eishiro không chỉ tập trung vào kiểu dáng hay màu sắc của sản phẩm mà dành nhiều nghiên cứu cho chính nguyên liệu tạo nên viên ngói.
Không phải cứ đất tốt là tạo ra ngói tốt
Đây là điều cần phân biệt rõ.Một loại đất sét có nguồn gốc tốt không đồng nghĩa với việc cứ đưa vào sản xuất là tạo ra một viên ngói chất lượng cao.
Điều quan trọng nằm ở cách lựa chọn, phối trộn, xử lý và kiểm soát nguyên liệu để phù hợp với yêu cầu của sản phẩm.Đặc biệt với ngói lợp mái, sự ổn định về kích thước và hình dạng có ý nghĩa rất lớn vì hàng nghìn viên ngói phải liên kết với nhau trên cùng một hệ mái.
Vì vậy, giá trị của nguyên liệu không nằm đơn thuần ở cái tên “đất sét Nhật Bản”, mà nằm ở cách nhà sản xuất kiểm soát nó trong toàn bộ quá trình tạo ra sản phẩm.
Từ nguyên liệu đến tinh thần Monozukuri
Một trong những điểm đáng chú ý trong cách Eishiro phát triển sản phẩm là sự chú trọng đến những yếu tố mà người sử dụng khó nhìn thấy.Người mua có thể nhìn thấy màu sắc của mái nhà, cảm nhận hình dáng viên ngói và đánh giá tổng thể công trình.
Nhưng phía sau đó là những công đoạn như kiểm soát nguyên liệu, theo dõi độ co ngót, phối trộn đất và xử lý vật liệu trước khi tạo hình.Đó chính là tinh thần Monozukuri – chú trọng vào quá trình tạo ra sản phẩm, kiểm soát từng chi tiết và liên tục hoàn thiện chất lượng.
Với một thương hiệu có lịch sử phát triển lâu đời như Eishiro, giá trị ấy không chỉ nằm ở tuổi đời của thương hiệu mà còn nằm ở cách những kinh nghiệm sản xuất được tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện qua từng thế hệ.
Đất sét chỉ là điểm bắt đầu
Một viên ngói Eishiro không được tạo nên chỉ bởi đất sét.Đất sét là điểm khởi đầu. Sau đó còn có tạo hình, sấy, nung, xử lý bề mặt, kiểm tra và hoàn thiện sản phẩm.
Vì vậy, nếu muốn hiểu vì sao một viên ngói Eishiro có hình dáng ổn định, bề mặt hoàn thiện và khả năng sử dụng lâu dài, cần nhìn vào cả chuỗi sản xuất thay vì chỉ nhìn vào thành phẩm.
Đất sét quyết định nền tảng. Công nghệ quyết định cách nền tảng ấy trở thành sản phẩm. Và sự kiểm soát trong từng công đoạn quyết định chất lượng của viên ngói cuối cùng.Nếu muốn tìm hiểu toàn bộ các công đoạn từ nguyên liệu đến khi một viên ngói Eishiro hoàn thiện, có thể xem thêm bài “Hành trình nhiều công đoạn để tạo nên một viên ngói Eishiro”.